هدف از پژوهش حاضر بررسی سیمای زن در ادبیات منظوم عرفانی فارسی تا سده نهم قمری می­باشد. روش تحقیق توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه­ای می باشد. بررسی­ها نشان داد سرتاسر زندگی زن نمادهایی از لطافت و زیبایی را به همراه دارد. در دوران دختری نمادی از پاکی، احساس و عواطف است. زمانی که ازدواج می­کند سمبل مهر، عشق و محبت است و وقتی که مادر شد؛ تندیس گذشت، فداکاری و ایثار می­شود. به ادبیات عرفانی که رجوع کنیم، زیبایی­ها در زن گاه ظاهری و گاه باطنی است. زن نماد نور است. از دیدگاه صوفیه و عارفان، گاه زن نماد و سمبل خصایص انسانی و حتی متصف به برخی صفات خدا گونه معرفی می­شود و گاه نیز منزلت و مقامی شیطانی دارد. گاهی صفات نیک را در خود جمع کرده و گاهی به صفات زشت و ناپسند متصف می­گردد. زنان منظومه­های عرفانی از برترین موقعیت برخوردارند. در مرتبه بعد از آثار عرفانی، زنان بوستان سعدی هستند که وجودشان تنها قیومیت و حاکمیت بلامنازع مردان به رسمیت شناخته می­شود.

ادبیات با شکستن قواعد معمول در قالب فنون بلاغی، شکلی هنری به زبان می بخشد و از گونه ی معیار فاصله می گیرد؛ همین موضوع می تواند یادگیری گونه ی ادبی را برای غیرفارسی زبانان دشوار سازد. هدف این پژوهش آن است که ابتدا «عوامل پیدایی زبان ادبی» را شرح داده و سپس از طریق انطباق این عوامل با نتیجه ی تحقیقات حوزه ی آموزش زبان، «کارکردهای فنون بلاغی در فارسی آموزی» و «آرایه های ادبی مناسب برای فارسی آموزی» را نشان دهد تا در تألیفات آزفا کمتر با حذف یا ساده سازی آثار ادبی روبه رو شویم. نویسندگان پس از ذکر عوامل پیدایش زبان ادبی از منظر شفیعی کدکنی و صفوی، نشان می دهند که چگونه برخی از فنون بلاغت از طریق هماهنگی با اصول زبان آموزی به دلیل منشأ مشترک ذهنی و خلق شگفتی از راه تخیّل، می توانند برای فارس آموزی مفید باشند. آرایه هایی که می توانند در بحث آزفا کارکرد آموزشی داشته باشند عبارتند از: 1-لفظی یا موسیقایی (توازن های آوایی: وزن، تکرار واج و هجا)، واژگانی (ردیف و تشابه الاطراف) و نحوی. 2-معنایی یا زبان شناسیک (تشبیه، استعاره و مجاز، کنایه، تناسب، تلمیح و اغراق). نتیجه ی این پژوهش با تأکید بر ضرورت شناخت دقیق و صحیح زبان ادبی، مشخص می کند که ادبیات علی رغم زبان هنری و تفاوت با گونه ی زبانی معیار، می تواند به عنوان منبعی جانبی در کنار آموزش زبان در تألیفات آزفا مورد استفاده قرار بگیرد؛ زیرا آرایه های ادبی ذکر شده نه تنها زبان آموزی را مختل نمی کنند، بلکه همسو با اهداف آن هستند و می توانند به فراگیری زبان یاری برسانند.

پژوهش حاضر با بررسی نقش اثرگذار ادب فارسی در نشر و تعلیم آموزه های عارفان مسلمان، سیر تطور ادب عرفانی را در بستر زبان فارسی مورد واکاوی قرار داده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و نتایج نشان داد که بهره گیری از زبان و ادب فارسی در تصنیف آثار تعلیمی عارفان، از یک سو تغییرات و ظرفیت های تازه ای را در ادب فارسی پدید آورد و به ادب عرفانی هویت بخشید و از سوی دیگر، غنای زیبایی شناسانه عرفان اسلامی را دوچندان کرد و به آن نشاطی شاعرانه بخشید. بهره گیری از قابلیت های ادب فارسی در نشر آموزه های عرفانی، منجر به خلق شاهکارهای ماندگاری در حوزه عرفان تعلیمی شد که اغلب آنها اکنون در زمره آثار کلاسیک نظم و نثر فارسی به شمار می روند. این آثار به جهت تأثیرپذیری از روح فرهنگ ایرانی، در قیاس با اغلب نمونه های مشابه آن در زبان عربی، از شاعرانگی و شورمندی افزون تری برخوردارند. شرح تعرّف، کشف المحجوب، تمهیدات، حدیقه الحقیقه، منطق الطیر، مرصاد العباد، مثنوی معنوی، گلشن راز، مصباح الهدایه و طرائق الحقایق از این قبیل اند.

در انگلستان یک مستمع مودب با دقت کامل به صاحب سخن خیره می شود و گهگاه پلک بر هم می زند تا اشتیاق خود را به موضوع صحبت نشان دهد. این گونه پلک زدن برای آمریکاییها بی معناست. آمریکایی انتظار دارد مستمع سر خود را به علامت تایید تکان دهد و گاهی زیر لب بگوید: آها، آها. در مناطقی از خاور دور هیچ نگاهی به طرف مقابل در حین صحبت جایز نیست.در آموزش زبان خارجی ، معمولا گفته می شود که فرهنگ با زبان آمیخته است و در تدریس زبان حذف عامل فرهنگ امکان پذیر نیست . اما این مهم چندان در کتابها و کلاسهای آموزش زبان ملموس نبود تا اینکه روش ارتباطی با گرایشی جامعه شناسانه پا به عرصه آموزش زبان گذاشت. این روش سعی داشته تا آنجا که ممکن است زبان را به شکل واقعی و طبیعی آن که توسط گویشوران زبان هدف مورد استفاده قرار می گیرد در کلاس درس ارایه کند.با این حال مساله فرهنگ به همین جا ختم نمی شود. امروزه زبانهای خارجی با اهداف متفاوت و متنوع آموخته می شود. آیا همه زبان آموزان نیازمند آن اند که با فرهنگ بیگانه آشنا شوند؟ آیا یادگیری زبان، آن طور که شومن مدعی است، بدون ترک فرهنگ خودی و پذیرش فرهنگ گویشوران زبان هدف امکان پذیر نیست؟ اصولا فرهنگ در حیطه آموزش زبان چگونه تعریف می شود؟ در کشورمان، ایران، این مساله چه شکلهایی پیدا می کند؟ اینها برخی از سوالاتی است که مقاله حاضر به آن پرداخته ولی لزوما جوابی قطعی به آنها ارائه نمی شود. بلکه حیطه هایی برای تحقیق در مقوله فرهنگ و آموزش زبان خارجی مطرح می شود.

ارزشیابی کتاب درسی با در نظر گرفتن نیازها و اهداف یادگیری و یاددهی، نقشی کلیدی در بهبود فرآیند آموزش ایفا می کند. علاوه بر این، اطلاعات ارزشمندی برای برنامه ریزی و مدیریت فعالیت های کلاسی ارائه می دهد. به نظر می رسد که برای آموزش ادبیات فارسی به دانشجویان غیرایرانی، نیاز مبرمی به منابع آموزشی بر پایه های دانش آموزش کاوی ادبیات وجود دارد. این پژوهش می کوشد به ارزیابی پیش نگرانۀ کتابی که برای دانشجویان خارجی و بر پایۀ اصول آموزش ادبیات طراحی شده است، تحت عنوان کتاب های آموزش ادبیات منظوم فارسی (سطح میانی) از مجموعۀ فارسی نامه، از نگاه مدرسانِ ادبیات فارسی بپردازد. ابزار پژوهش، پرسش نامۀ ساختة محقق با 12 بخش اصلی و 60 گویه است. پس از فرایند روایی سنجی و پایایی سنجی پرسش نامه، درمجموع، 29 نفر از مدرسان زبان و ادبیات فارسی شرکت کردند که از این تعداد 18 نفر زن و 11 نفر مرد بودند. این مدرسان با میانگین 5 سال تجربه تدریس، در رده سنی 25 تا 45 سال قرار داشتند. نتایج کلی حاصل از تحلیل داده ها از ارزیابی این درس نامه نشان می دهد که این درس نامه برای آموزش ادبیات فارسی به غیرفارسی زبانان از دیدگاه مدرسان تأثیر مثبتی دارد. همچنین، نتایج نشان می دهد که بخش آموزش ویژۀ ادبیات، مطلوب ترین بخش از 12 بخش ارزیابی است و بخش مهارت های شنیداری، گفتاری، خوانداری و نوشتاری نیز در بالاترین رتبه قرار دارد. نتایج این پژوهش، به پیشرفت گفتمان در حوزه آموزش کمک می کند و با افزایش آگاهی ها از ظرفیت های مثبت و کاستی های این منبع آموزشی، برای نویسندگان این فرصت را فراهم می آورد که به نگارش مواد آموزشی با رویکرد مناسب تر و علمی تر بپردازند.

فارسی آموزان را می توان از جنبه های مختلفی طبقه بندی کرد: ملیّت، زبان مادری، یک یا چندزبانه بودن و از جنبة سنی که به سه گروه کودک، نوجوان و بزرگسال تقسیم می شوند. برنامة فارسی آموزی هرکدام از این گروه ها مشابهت ها و تفاوت هایی با گروه های دیگر دارد. در نوشتار حاضر فارسی آموزان غیرفارسی زبان به دو دستة 1. بزرگسال و 2. کودک و نوجوان تقسیم شده اند. ادبیّات کودک و نوجوان در اصل برای مخاطب کودک و نوجوان تولید می شود، امّا پژوهش حاضر در بخش نخست به دنبال پاسخ به این پرسش است که آیا ادبیّات کودک و نوجوان فارسی، مادّة آموزشی مناسبی برای آموزش زبان فارسی به بزرگسالان غیرفارسی زبان هم است یا نه؟ و پس از بیان استدلال هایی برای پاسخ به این پرسش، در پی آن است که تبیین کند چه گونه هایی از ادبیّات کودک و نوجوان فارسی برای چه گروهی از فارسی آموزان بزرگسال غیر فارسی زبان مناسب است. روش پژوهش حاضر، روشی استدلالی است و تلاش شده است از استدلال استقرایی برای پاسخ به پرسش های پژوهش استفاده شود؛ زیرا نگارنده نظریه و فرضیه ای برای استفاده از آن به عنوان چارچوب نظری پژوهش نیافت. براساس پیشینه ی پژوهش، پاسخ دادن به پرسش های پژوهش با روش استدلالی جنبه ی نوآورانه دارد. در پژوهش حاضر اثبات می شود که براساس مبانی آموزشی و ادبی، داستان کودک مادّه ی مناسبی برای آموزش زبان فارسی به فارسی آموزان غیرفارسی زبان بزرگسال است.

شبه قاره هند، بویژه کشور پاکستان، در طول تاریخ، یکی از حوزه های اصلی نفوذ فرهنگ، ادبیات و زبان فارسی به شمار می رفته و مردم این سامان همواره به فرهنگ ایرانی و زبان و ادبیات فارسی علاقه مند بوده اند. این تعلّق خاطر فرهنگی، موجب اشتیاق عمومی نسبت به فراگیری و به­, تبع آن، انباشت تجربه تاریخی در زمینه آموزش زبان و ادبیات فارسی در این منطقه بوده است. در دوران معاصر، بویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز سیاست های کلان فرهنگی بیش از پیش به تعمیق روابط فرهنگی و گسترش زبان و ادبیات فارسی در این منطقه معطوف گردید و همین امر موجب شد تا آموزش زبان و ادبیات فارسی، رشد بی سابقه ای در این کشور داشته باشد. با عنایت به این که هرگونه سیاست گذاری جدید در این زمینه، نیازمند کسب اطلاعات دقیق از وضعیت کلی آموزش زبان و ادبیات فارسی در این کشور است، این پژوهش با بهره­, گیری از روش آمایشی و توصیفی –,تحلیلی، کوشیده است تا وضعیت مراکز، روش ها، دوره ها و منابع آموزش زبان و ادبیات فارسی را در پاکستان بررسی و تحلیل نماید. نتایج حاصل از تحقیق نشان می­, دهد که افزون بر مراکز دانشگاهی دولتی و خصوصی، خانه فرهنگ و برخی حوزه های علمیه و مؤسسات خصوصی، با استفاده از روش های حضوری، مجازی، مکاتبه ای و ادبیات محور، به امر آموزش زبان و ادبیات فارسی اشتغال دارند و دوره های کوتاه مدت و بلند مدت خود را با استفاده از منابع تهیه شده در داخل ایران یا در کشور پاکستان (که در متن مقاله به تفصیل معرفی شده است) برگزار می نمایند. بررسی های آماری نشان می دهد که انگیزه های فرهنگی در فارسی آموزان پاکستانی بیش از سایر عوامل انگیزشی، آن ها را به فراگیری زبان فارسی ترغیب می کند و بسامد فراگیرانی که تمایل دارند، زبان فارسی را در کشور ایران بیاموزند، به­, صورت معناداری بالاتر است.

علاوه بر رشته هایی که در مقاطع مختلف، به ویژه کارشناسی، برای آموزش زبان ها و ادبیات خارجی در ایران تاسیس شده، رشته هایی نیز با عنوان «مترجمی» ایجاد شده است؛ مانند مترجمی زبان عربی، مترجمی زبان انگلیسی، و مترجمی زبان آلمانی. به دلیل اینکه در ترجمه، تسلط بر زبان های مبدا و مقصد ضروری است و در ایران، اصولا یکی از دو زبان مبدا یا مقصد برای ترجمه، زبان فارسی است، آشنایی با معیارها و ویژگی های زبانی و ادبی فارسی به عنوان زبان مادری اهمیت دارد. در این مقاله، پس از طرح مهم ترین ویژگی ها و اطلاعات مربوط به زبان و ادبیات فارسی که دانستن آن برای مترجم ضروری است، به طور خاص، دروس و سرفصل های مصوب رشته مترجمی زبان عربی معرفی و بررسی می شود. برنامه درسی سایر رشته های مترجمی نیز در این قالب و با توجه به ناهمگونی شان قابل بررسی است. حاصل این پژوهش نمایانگر ناآشنایی برنامه ریزان درسی با ویژگی های زبان و ادبیات فارسی، اهمیت شناخت آن در ترجمه و نبود مدیریت و نگرش علمی واحد در طراحی سرفصل های رشته های مترجمی است.

1این پژوهش در پی آن است که برای نخستین بار به این پرسش پاسخ دهد که کارآمدترین الگو برای آموزش ادبیات فارسی به غیرفارسی زبانان چیست. در این پژوهش، پس از مرور الگوهای آموزش ادبیات به خارجیان با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته، که اعتبارسنجی شده است به ارزیابی الگوی کارآمد آموزش ادبیات فارسی به غیرفارسی­زبانان از دیدگاه مدرس و کارشناسان پرداخته می شود. 52 پرسشنامه به روش نمونه گیری تصادفی ساده در میان شرکت کنندگان این پژوهش توزیع شد. نتایج واکاوی داده های پرسشنامه های 52 شرکت کننده با تفاوت معنا داری نشان می دهد که هم در مورد ادبیات منظوم و هم در مورد ادبیات منثور، الگوی یکپارچه در رتبه اول، الگوی رشد فردی در رتبه دوم، الگوی فرهنگ محور در رتبه سوم و الگوی زبان محور در رتبه چهارم از نظر اهمیت قرار می گیرد. یافته های پژوهش هم چنان نشانگر این است که از دیدگاه مدرسان آموزش زبان و ادبیات فارسی، میان الگوهای آموزش ادبیات منظوم با الگوهای آموزش ادبیات منثور به غیرفارسی زبانان تفاوتی نیست. دستاوردهای این پژوهش به افزایش دانش زمینه آموزش هرچه کارآمدتر ادبیات فارسی و به تهیه منابع آموزشی نظریه بنیاد، علمی و معتبر برای غیرفارسی زبانان کمک می کند